"Mari-lur eta "Mairu-lur" Zubimendi eta Urbeltzen eskutik

Donostia. Joxe Ramon Zubimendik eta Juan Antonio Urbeltzek bi liburu aurkeztu zituzten atzo, Gipuzkoa Mari-lur eta Gipuzkoa Mairu-lur. Gai ezberdinak jorratzen dituzten arren, elkarrekin argitaratu dituzte. Desberdinak izanda ere, lotura estua dute biek. "Gipuzkoako sorrera eta bilakaera agertzen dute, bakoitzak bere aldetik, bakoitzak bere hizkuntzan, gure mitologian, sinbologian, lengoaian, historian eta kulturan oinarrituta", azaldu zuen Maria Jesus Aranburu kultura diputatuak.

Urbeltzek Gipuzkoa Mairu-lur lana idatzi du gazteleraz. "Liburu honen historiak eta mairu hitzaren metaforak hamabost urte daramatzate nirekin", aipatu zuen egileak. "Mairu hitzak duda gabeko jatorri historikoa badu ere, berez, Mendebaldeko kulturaren metafora bat ezkutatzen du", argitu zuen.

Iraganeko garai haietan, Gipuzkoa ekosistema arriskutsu baten jabe zen, ibai zabal eta ihiz estalitako estuarioez hornituriko parajeak zituen. Lurraldea menpe zuen "errege mairua" garaitu eta gero bilakatu zen horrelakoa, eta bizi izandako "drama horren adierazpen gisa, errege mairua eta paisaia Gipuzkoako armarrian geratu ziren errotuta", azaldu zuen Uberltzek.

Mari Zubimendik Gipuzkoako Mari-lur liburua euskaraz landu du. Autoreak Joxe Migel Barandiaranek eskaini zizkion hitz batzuk ekarri zituen gogora: "Euskal Herriak bi eratako gizonak ematen ditu: eskribauak eta kapitainak. Ni eskribaua naiz, notarioa; eta zu, kapitaina. Nik bilatuz, aurkituz eta idatziz jaso dut gure arbasoen ahotik entzundako munduaren berri eta orain, kapitaina zu zarenez, beharbada zuri dagokizu lan hori interpretatzea".

Zubimendik lanean hiru ondorio ateratzen ditu: Mari, euskaldunen Jainkosa eta Izadiaren ama beltza dela, euskaldunon jatorri mitikoa: gizon-emakumeok Basajaun-Basandereen seme-alabak garela eta gure aiton-amonak hartzak direla eta ez tximinoak.

"Mitoaren bidez kulturaren adibide batzuk iristen zaizkigu, eta hauek utzi duten arrastoari jarraipena egitea da egileen lanetako bat", aipatu zuen Aranburuk. "Ez dago zientzia zehatzik, gizakiak bizitzari aurre egiteko asmatu dituen mitoak azaltzen dira eta ulertzeko pistak uzten dizkigute", gehitu zuen. "Gipuzkoako historia metaforikoa agertzen da", adierazi zuen Antxine Mendizabalek, Elkar argitaletxeko editoreak.